Aktualizacja:
Kilku właścicieli, spadek, małżonek — kto podpisuje umowę dzierżawy pod fotowoltaikę
Inwestor znalazł Twoją działkę, ale w księdze wieczystej figurują rodzice, rodzeństwo albo jeszcze dziadek? To jeden z najczęstszych powodów, dla których dobra oferta dzierżawy się rozpada. Wyjaśniamy, czyje podpisy są potrzebne i jak uporządkować sprawy, zanim zaczniesz negocjacje.
Dlaczego inwestor sprawdza, kto jest właścicielem
Farma fotowoltaiczna to inwestycja liczona w milionach złotych, a umowa dzierżawy trwa zwykle 29 lat. Zanim inwestor zapłaci za projekt, warunki przyłączenia i pozwolenia, musi mieć pewność, że umowę podpisały wszystkie osoby uprawnione do gruntu. Dlatego na początku rozmów prosi o numer księgi wieczystej i porównuje go z danymi z ewidencji gruntów. Każda rozbieżność — zmarły właściciel w księdze, brak księgi, kilku współwłaścicieli — oznacza dodatkowe dokumenty, a czasem rezygnację z działki.
Współwłasność: podpisać muszą wszyscy
Jeśli działka ma kilku właścicieli (np. rodzeństwo po połowie), stosuje się przepisy o współwłasności. Kodeks cywilny rozróżnia dwa rodzaje decyzji:
| Rodzaj czynności | Czyja zgoda | Przykład |
|---|---|---|
| Zwykły zarząd (art. 201 k.c.) | większość udziałów | bieżące utrzymanie gruntu, krótkoterminowa dzierżawa rolnicza |
| Przekraczająca zwykły zarząd (art. 199 k.c.) | wszyscy współwłaściciele | sprzedaż, obciążenie, umowa na dziesiątki lat ze zmianą sposobu korzystania z gruntu |
Dzierżawa pod farmę PV — na 29 lat, z wyłączeniem gruntu z upraw i postawieniem konstrukcji — jest traktowana jako czynność przekraczająca zwykły zarząd. Inwestorzy nie ryzykują sporu i wymagają podpisów wszystkich współwłaścicieli, niezależnie od wielkości udziałów.
Co, gdy ktoś się nie zgadza
Art. 199 k.c. pozwala współwłaścicielom mającym łącznie co najmniej połowę udziałów wystąpić do sądu, który zdecyduje, biorąc pod uwagę cel umowy i interesy wszystkich. To jednak postępowanie trwające miesiącami — inwestor zwykle wybierze w tym czasie inną działkę. Częściej sprawdzają się dwa inne rozwiązania:
- zniesienie współwłasności (u notariusza albo w sądzie) — każdy dostaje swoją część gruntu albo jeden spłaca pozostałych,
- umowa między współwłaścicielami o podziale czynszu — np. proporcjonalnie do udziałów; inwestor płaci wtedy każdemu jego część albo na wskazane konto.
Ziemia po rodzicach: najpierw spadek, potem dzierżawa
Jeśli w księdze wieczystej wciąż figuruje zmarła osoba, inwestor nie podpisze umowy, dopóki spadkobiercy nie wykażą swojego prawa. Kolejność jest zawsze ta sama:
Potwierdzenie dziedziczenia
Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza (art. 1025 k.c.). U notariusza zwykle szybciej, ale tylko gdy wszyscy spadkobiercy się stawią i nie ma sporu. Oba dokumenty można uzyskać co do zasady dopiero po 6 miesiącach od śmierci, chyba że wszyscy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Wpis do księgi wieczystej
Z dokumentem spadkowym składasz wniosek o wpis nowych właścicieli. Inwestorzy porównują dane z księgi i ewidencji gruntów — rozbieżności opóźniają analizę działki.
Dział spadku (opcjonalnie)
Do działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami gruntu (art. 1035 k.c.), więc umowę dzierżawy podpisują wszyscy. Jeśli tylko jedna osoba chce zajmować się dzierżawą, warto wcześniej przeprowadzić dział spadku.
Wskazówka: czy dla danej osoby zarejestrowano już akt poświadczenia dziedziczenia, sprawdzisz bezpłatnie w Rejestrze Spadkowym Krajowej Rady Notarialnej (link w źródłach).
Działka w majątku wspólnym małżonków
Grunt kupiony w trakcie małżeństwa (przy wspólności majątkowej) należy do obojga małżonków. Art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga zgody drugiego małżonka m.in. na wydzierżawienie gospodarstwa rolnego. Umowa zawarta bez wymaganej zgody jest niepewna, dopóki drugi małżonek jej nie potwierdzi — inwestorzy tego unikają i proszą o podpis obojga.
Inaczej jest z gruntem odziedziczonym lub otrzymanym w darowiźnie — to zwykle majątek osobisty jednego z małżonków. Przygotuj wtedy dokument, z którego to wynika (np. akt poświadczenia dziedziczenia albo umowę darowizny).
Co się stanie z umową po śmierci właściciela
Umowa zawarta na 29 lat często „przeżyje” właściciela. Nie wygasa ona automatycznie — prawa i obowiązki wydzierżawiającego, w tym prawo do czynszu, przechodzą na spadkobierców (zwraca na to uwagę m.in. Axpo Polska w materiale dla gramwzielone.pl). Do czasu wskazania, komu płacić, inwestor może wstrzymać wypłatę lub złożyć czynsz do depozytu, dlatego warto szybko przeprowadzić formalności spadkowe.
Przy podpisywaniu umowy uważaj na pełnomocnictwa „nieodwołalne” i niewygasające ze śmiercią mocodawcy — przed takimi zapisami przestrzega m.in. opracowanie radcy prawnego dla Kujawsko-Pomorskiej Izby Rolniczej. Więcej o ryzykownych zapisach w poradniku umowa dzierżawy pod fotowoltaikę i w artykule o pułapkach przy dzierżawie.
Lista dokumentów przed rozmową z inwestorem
- numer księgi wieczystej i aktualny odpis (dział I i II — właściciele, dział III i IV — obciążenia i hipoteki),
- wypis z rejestru gruntów z klasami gleby,
- postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia — jeśli grunt jest po zmarłym,
- dane i zgoda wszystkich współwłaścicieli albo umowa o zniesieniu współwłasności,
- informacja o ustroju majątkowym małżonków, jeśli działka mogła wejść do majątku wspólnego.
Uporządkowany stan prawny to argument w negocjacjach: inwestor oszczędza czas i koszty analizy, a Ty szybciej dostajesz opłatę za gotowość i pełny czynsz.
Najczęstsze pytania
Czy jeden ze współwłaścicieli może sam wydzierżawić grunt pod farmę fotowoltaiczną?
Co, jeśli jeden ze współwłaścicieli nie chce się zgodzić?
Czy mogę wydzierżawić ziemię po rodzicach przed przeprowadzeniem spadku?
Czy żona lub mąż musi podpisać umowę dzierżawy?
Co się dzieje z umową dzierżawy po śmierci właściciela?
Źródła
- Kodeks cywilny — art. 199, 201, 1025, 1035 (ISAP, Sejm RP)
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy — art. 37 (ISAP, Sejm RP)
- gramwzielone.pl — Jak wydzierżawić ziemię pod fotowoltaikę? (18.10.2024, informacje Axpo Polska o śmierci właściciela)
- wiescirolnicze.pl — Na co zwrócić uwagę podczas dzierżawy gruntów pod fotowoltaikę lub wiatraki? (opracowanie r.pr. M. Gilewicza dla Kujawsko-Pomorskiej Izby Rolniczej)
- Krajowa Rada Notarialna — Rejestr Spadkowy
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani podatkowej.