Przejdź do treści

Aktualizacja:

Kilku właścicieli, spadek, małżonek — kto podpisuje umowę dzierżawy pod fotowoltaikę

Inwestor znalazł Twoją działkę, ale w księdze wieczystej figurują rodzice, rodzeństwo albo jeszcze dziadek? To jeden z najczęstszych powodów, dla których dobra oferta dzierżawy się rozpada. Wyjaśniamy, czyje podpisy są potrzebne i jak uporządkować sprawy, zanim zaczniesz negocjacje.

Trzy sytuacje: jeden właściciel — podpisuje sam; współwłasność lub niedział spadek — podpisują wszyscy; majątek wspólny małżonków — oboje jeden właściciel podpisuje sam współwłasność / spadek podpisują wszyscy majątek wspólny oboje małżonkowie

Dlaczego inwestor sprawdza, kto jest właścicielem

Farma fotowoltaiczna to inwestycja liczona w milionach złotych, a umowa dzierżawy trwa zwykle 29 lat. Zanim inwestor zapłaci za projekt, warunki przyłączenia i pozwolenia, musi mieć pewność, że umowę podpisały wszystkie osoby uprawnione do gruntu. Dlatego na początku rozmów prosi o numer księgi wieczystej i porównuje go z danymi z ewidencji gruntów. Każda rozbieżność — zmarły właściciel w księdze, brak księgi, kilku współwłaścicieli — oznacza dodatkowe dokumenty, a czasem rezygnację z działki.

Współwłasność: podpisać muszą wszyscy

Jeśli działka ma kilku właścicieli (np. rodzeństwo po połowie), stosuje się przepisy o współwłasności. Kodeks cywilny rozróżnia dwa rodzaje decyzji:

Rodzaj czynnościCzyja zgodaPrzykład
Zwykły zarząd (art. 201 k.c.)większość udziałówbieżące utrzymanie gruntu, krótkoterminowa dzierżawa rolnicza
Przekraczająca zwykły zarząd (art. 199 k.c.)wszyscy współwłaścicielesprzedaż, obciążenie, umowa na dziesiątki lat ze zmianą sposobu korzystania z gruntu

Dzierżawa pod farmę PV — na 29 lat, z wyłączeniem gruntu z upraw i postawieniem konstrukcji — jest traktowana jako czynność przekraczająca zwykły zarząd. Inwestorzy nie ryzykują sporu i wymagają podpisów wszystkich współwłaścicieli, niezależnie od wielkości udziałów.

Co, gdy ktoś się nie zgadza

Art. 199 k.c. pozwala współwłaścicielom mającym łącznie co najmniej połowę udziałów wystąpić do sądu, który zdecyduje, biorąc pod uwagę cel umowy i interesy wszystkich. To jednak postępowanie trwające miesiącami — inwestor zwykle wybierze w tym czasie inną działkę. Częściej sprawdzają się dwa inne rozwiązania:

  • zniesienie współwłasności (u notariusza albo w sądzie) — każdy dostaje swoją część gruntu albo jeden spłaca pozostałych,
  • umowa między współwłaścicielami o podziale czynszu — np. proporcjonalnie do udziałów; inwestor płaci wtedy każdemu jego część albo na wskazane konto.

Ziemia po rodzicach: najpierw spadek, potem dzierżawa

Jeśli w księdze wieczystej wciąż figuruje zmarła osoba, inwestor nie podpisze umowy, dopóki spadkobiercy nie wykażą swojego prawa. Kolejność jest zawsze ta sama:

  1. Potwierdzenie dziedziczenia

    Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza (art. 1025 k.c.). U notariusza zwykle szybciej, ale tylko gdy wszyscy spadkobiercy się stawią i nie ma sporu. Oba dokumenty można uzyskać co do zasady dopiero po 6 miesiącach od śmierci, chyba że wszyscy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

  2. Wpis do księgi wieczystej

    Z dokumentem spadkowym składasz wniosek o wpis nowych właścicieli. Inwestorzy porównują dane z księgi i ewidencji gruntów — rozbieżności opóźniają analizę działki.

  3. Dział spadku (opcjonalnie)

    Do działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami gruntu (art. 1035 k.c.), więc umowę dzierżawy podpisują wszyscy. Jeśli tylko jedna osoba chce zajmować się dzierżawą, warto wcześniej przeprowadzić dział spadku.

Wskazówka: czy dla danej osoby zarejestrowano już akt poświadczenia dziedziczenia, sprawdzisz bezpłatnie w Rejestrze Spadkowym Krajowej Rady Notarialnej (link w źródłach).

Działka w majątku wspólnym małżonków

Grunt kupiony w trakcie małżeństwa (przy wspólności majątkowej) należy do obojga małżonków. Art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga zgody drugiego małżonka m.in. na wydzierżawienie gospodarstwa rolnego. Umowa zawarta bez wymaganej zgody jest niepewna, dopóki drugi małżonek jej nie potwierdzi — inwestorzy tego unikają i proszą o podpis obojga.

Inaczej jest z gruntem odziedziczonym lub otrzymanym w darowiźnie — to zwykle majątek osobisty jednego z małżonków. Przygotuj wtedy dokument, z którego to wynika (np. akt poświadczenia dziedziczenia albo umowę darowizny).

Co się stanie z umową po śmierci właściciela

Umowa zawarta na 29 lat często „przeżyje” właściciela. Nie wygasa ona automatycznie — prawa i obowiązki wydzierżawiającego, w tym prawo do czynszu, przechodzą na spadkobierców (zwraca na to uwagę m.in. Axpo Polska w materiale dla gramwzielone.pl). Do czasu wskazania, komu płacić, inwestor może wstrzymać wypłatę lub złożyć czynsz do depozytu, dlatego warto szybko przeprowadzić formalności spadkowe.

Przy podpisywaniu umowy uważaj na pełnomocnictwa „nieodwołalne” i niewygasające ze śmiercią mocodawcy — przed takimi zapisami przestrzega m.in. opracowanie radcy prawnego dla Kujawsko-Pomorskiej Izby Rolniczej. Więcej o ryzykownych zapisach w poradniku umowa dzierżawy pod fotowoltaikę i w artykule o pułapkach przy dzierżawie.

Lista dokumentów przed rozmową z inwestorem

  • numer księgi wieczystej i aktualny odpis (dział I i II — właściciele, dział III i IV — obciążenia i hipoteki),
  • wypis z rejestru gruntów z klasami gleby,
  • postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia — jeśli grunt jest po zmarłym,
  • dane i zgoda wszystkich współwłaścicieli albo umowa o zniesieniu współwłasności,
  • informacja o ustroju majątkowym małżonków, jeśli działka mogła wejść do majątku wspólnego.

Uporządkowany stan prawny to argument w negocjacjach: inwestor oszczędza czas i koszty analizy, a Ty szybciej dostajesz opłatę za gotowość i pełny czynsz.

Najczęstsze pytania

Czy jeden ze współwłaścicieli może sam wydzierżawić grunt pod farmę fotowoltaiczną?

W praktyce nie. Umowa na 29 lat z prawem zabudowy gruntu farmą wykracza poza zwykły zarząd rzeczą wspólną, a do takich czynności art. 199 Kodeksu cywilnego wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli. Inwestorzy z tego powodu wymagają podpisów wszystkich osób wpisanych w księdze wieczystej.

Co, jeśli jeden ze współwłaścicieli nie chce się zgodzić?

Współwłaściciele, których udziały wynoszą łącznie co najmniej połowę, mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie (art. 199 k.c.). Sąd bierze pod uwagę cel czynności i interesy wszystkich współwłaścicieli. Trwa to jednak miesiącami, a inwestor rzadko czeka — dlatego lepiej dogadać się wcześniej.

Czy mogę wydzierżawić ziemię po rodzicach przed przeprowadzeniem spadku?

Bez dokumentu potwierdzającego dziedziczenie — postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia — nie wykażesz inwestorowi, że masz prawo do gruntu. Do czasu działu spadku wszyscy spadkobiercy są współwłaścicielami, więc umowę podpisują razem.

Czy żona lub mąż musi podpisać umowę dzierżawy?

Jeśli grunt należy do majątku wspólnego małżonków, umowę zawierają oboje lub jedno za zgodą drugiego. Art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost wymaga zgody małżonka na wydzierżawienie gospodarstwa rolnego. Gdy działka jest majątkiem osobistym (np. odziedziczona), zgoda małżonka nie jest potrzebna — inwestor i tak poprosi o dokument, który to potwierdza.

Co się dzieje z umową dzierżawy po śmierci właściciela?

Umowa nie wygasa. Prawa i obowiązki wydzierżawiającego przechodzą na spadkobierców, którzy dalej otrzymują czynsz — po przeprowadzeniu spadku i wskazaniu inwestorowi, komu płacić.

Źródła

  1. Kodeks cywilny — art. 199, 201, 1025, 1035 (ISAP, Sejm RP)
  2. Kodeks rodzinny i opiekuńczy — art. 37 (ISAP, Sejm RP)
  3. gramwzielone.pl — Jak wydzierżawić ziemię pod fotowoltaikę? (18.10.2024, informacje Axpo Polska o śmierci właściciela)
  4. wiescirolnicze.pl — Na co zwrócić uwagę podczas dzierżawy gruntów pod fotowoltaikę lub wiatraki? (opracowanie r.pr. M. Gilewicza dla Kujawsko-Pomorskiej Izby Rolniczej)
  5. Krajowa Rada Notarialna — Rejestr Spadkowy

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani podatkowej.